Historie

Dorpen langs de Zaan

Onze streek dankt zijn naam aan rivier de Zaan. Tijdens de middeleeuwen maakten dijken de streek enigszins bewoonbaar en ontstonden de eerste dorpen op hoger gelegen gebieden. In die tijd stroomden IJ en de open zee, nu het IJsselmeer, nog in elkaar over. Deze dijken, die bescherming boden maar ook de verbinding vormde tussen de dorpen, vind je nog steeds terug in de Zaanstreek.

PinksterZaan - foto HesselKraaij

Overwinning op de Spanjaarden

Door de sluizen en de dam vormde Zaandam, tijdens de 80-jarige oorlog tussen Spanje en de Nederlanden, een strategisch punt waar volop strijd om werd geleverd. Op tweede Pinksterdag 1574 werden de Spanjaarden, die de Schans hadden bezet, verdreven. Een overwinning, die in de Zaanstreek nog altijd wordt gevierd met Pinkster Drie, een derde Pinksterdag en het festival PinksterZaan.

Groots in handel en industrie

Hoewel de 80-jarige oorlog veel dorpen deels of helemaal verwoestte, lukte het de Zaanstreek in zo’n 50 jaar uit te groeien tot een groots centrum van handel en industrie. Het begon met een kleine houtzaagmolen bij een boer in Assendelft, maar al snel stond de hele streek vol molens, die de wind voor zich lieten werken. De streek nam daarmee een voorsprong op onder andere Amsterdam, waar men veel behoudender was.

Europa’s belangrijkste scheepswerven

Waar de houthandel floreerde, ontstonden als vanzelf ook de Zaanse scheepwerven, die uitgroeiden tot de grootste en belangrijkste van Europa. Zelfs Tsaar Peter de Grote kwam naar Zaandam om ‘het vak’ te leren. De schepen waren onder andere bestemd voor de handelaren, die specerijen van Portugal en Spanje naar Scandinavië brachten. En natuurlijk voor de walvisjacht in de noordelijke wateren. Een industrie, die de Zaanstreek ook heel wat welvaart bracht.

Toonaangevend in food

Door de vooruitziende blik wist de streek altijd een relatieve welvaart te behouden. Toen de walvisvaart terugviel en de molens achterhaald waren, stonden er al grote fabrieken aan de Zaan, die gebruik maakten van stoommachines. Nog altijd is de Zaanstreek toonaangevend in Nederland op het gebied van de voedings- en genotsmiddelenindustrie. Verkade, Lassie, Duyvis, Honig, Albert Heijn zijn namen, die zelfs in het buitenland vol trots klinken.

Schilder Monet in Zaandam

Het water, de molens, de schepen, de typisch Zaanse houtbouw konden ook rekenen op aandacht vanuit een heel andere hoek. De Franse impressionist Claude Monet bracht in 1871 vier maanden in Zaandam door. Een belangrijke periode in zijn ontwikkeling als schilder, die maar liefst 25 schilderijen opleverde. “Genoeg te schilderen voor een heel leven,” schreef hij aan collega.

X